Zbyt częste wypróżnianie – jak poznać przyczyny?

częstotliwość wypróżnień

Dla rozpoznania przyczyny częstych wypróżnień niezbędne jest przeanalizowanie objawów temu towarzyszących oraz przewlekłości tych dolegliwości. Należy wykazać szczególną czujność w przypadku dzieci, kobiet w ciąży oraz osób starszych i  nie bagatelizować tego problemu. Częste, luźne stolce, które są wydalane częściej niż 3 razy na dobę, mogą być powodem do niepokoju. Jeżeli  w stolcu jest obecna krew, śluz lub tłuszcz, konieczna jest szybka diagnoza lekarska. Co możemy zrobić sami, aby prawidłowo rozpoznać przyczynę częstych wypróżnień?

Naturalny rytm wypróżnień – czy dla każdego jest taki sam?

Wypróżnianie związane jest z jelitem grubym, gdzie odbywa się wchłanianie wody i elektrolitów oraz formowanie, magazynowanie i okresowe wydalanie kału. Bodźcem dla czynności ruchowej jelita grubego jest zarówno treść pokarmowa, jak i samo przyjmowanie pokarmu. Spożywanie pokarmu prowadzi do rozciągania żołądka, co daje sygnał jelitom do przygotowania się do przyjęcia kolejnej partii treści do trawienia i rozciągnięcia mięśni odbytu. Jest to więc czynność odruchowa, ale kontrolowana przez naszą wolę.

Określenie, czym jest prawidłowy rytm wypróżnień nie jest łatwe. Przesuwanie się treści pokarmowej w jelicie grubym może trwać nawet 6 dni, ale u większości osób trwa 2-3 dni. Przyjmuje się, że u osoby zdrowej fizjologicznie oddawanie stolca powinno odbywać się co najmniej 3 razy w tygodniu, a w rytmie dobowym nie częściej niż trzy razy dziennie. Wiele osób odczuwa potrzebę oddania stolca rano, np. po spożyciu pierwszego posiłku, ale nie jest to wyznacznik normy.

Co wpływa na częstotliwość wypróżnień?

Na liczbę wypróżnień wpływa wiele czynników:

  • skład posiłków: błonnik, węglowodany, tłuszcz – pobudzają perystaltykę jelita grubego, dlatego stolce mogą być częstsze;
  • ilość i objętość posiłków oraz  ilość wypijanych płynów, zwłaszcza razem z posiłkiem  – większa masa pokarmowa przyspiesza przesuwanie się treści pokarmowej w dół jelita;
  • czas i tempo spożywania pokarmów – szybko jedząc, gorzej trawimy, a niestrawione cząstki pokarmowe ulegają fermentacji w jelicie grubym, co jest przyczyną wzdęć, gazów drażniących śluzówkę jelitową;
  • temperatura posiłków – zbyt zimne mogą wywoływać biegunki;
  • czynniki emocjonalne – stres jest częstą przyczyną  problemów jelitowych, w tym rozwolnień;
  • stany chorobowe, nietolerancje i nadwrażliwości pokarmowe, leki;
  • ciąża.

Zbyt częste wypróżnianie po posiłku – o czym świadczy?

Pierwsze skojarzenie to zatrucie pokarmowe. Biegunki bakteryjne przede wszystkim należą do biegunek ostrych, czyli trwających do 14 dni. Objawy są szczególnie niebezpieczne dla dzieci, które łatwo ulegają odwodnieniu. W leczeniu biegunki ostrej  bardzo ważne jest stałe nawadnianie, uzupełnianie elektrolitów i dieta lekkostrawna.

Z przyczyn nieinfekcyjnych na plan pierwszy wysuwają się nietolerancje i nadwrażliwości pokarmowe. Nietolerancje to niedobory enzymatyczne,  a nadwrażliwości  związane są z nadmierną odpowiedzią  układu odpornościowego na dany składnik diety.

Rozwolnienie po posiłku może wskazywać na nietolerancję laktozy i/lub innych związków cukrowych takich jak fruktoza, sorbitol, ksylitol, ale także błonnik nierozpuszczalny (np. otręby pszenne), jak również warzywa strączkowe. U niektórych osób picie wody razem z posiłkiem przyspiesza oddawanie stolca, a jeszcze gorzej jest, gdy posiłek popijany jest napojem gazowanym.

Zobacz także: Jak łagodzić objawy biegunki?

Kolejne przyczyny to:

  • niezdiagnozowana celiakia,
  • nadwrażliwość na gluten,
  • choroby zapalne układu pokarmowego,
  • zespół jelita nadwrażliwego,
  • niezdiagnozowane alergie pokarmowe,
  • zakażenia grzybicze, pasożytnicze i/lub pierwotniakowe (lamblioza).

Stres może być czynnikiem nasilającym częste wypróżnienia z powodu wymienionych już czynników, ale sam, silny stres może być ich główną przyczyną.

Obecnie częstym problemem staje się dysbioza jelitowa, która jest wywoływana m.in. przez stosowanie antybiotyków.  U osób z zaburzoną równowagą flory jelitowej łatwiej o rozwolnienia lub zaparcia.

Częste wypróżnianie w czasie ciąży – norma czy problem?

Na początku ciąży częstsze wypróżnienia i ból brzucha są reakcją organizmu na wzrost stężenia niektórych hormonów, zwłaszcza gonadotropiny kosmówkowej beta hCG, która wydzielana jest po zagnieżdżeniu się zarodka w macicy. Hormon ten jest markerem w  teście ciążowym. U jednych kobiet powoduje zmęczenie, nudności i wymioty, a u innych rozwolnienie. Dlatego niektóre kobiety uważają, że biegunka to objaw ciąży.

Zmiany hormonalne zachodzące zwłaszcza na początku ciąży zwiększają wrażliwość śluzówki jelitowej na czynniki drażniące, także na te, na które wcześniej nie było żadnej reakcji. Co ważne, biegunka w pierwszym trymestrze ciąży  powinna być skonsultowana z lekarzem.  Leczona domowymi sposobami  może prowadzić do groźnego dla zdrowia odwodnienia, które zagraża nie tylko ciężarnej, ale także rozwijającemu się płodowi. Utrata płynów i elektrolitów następuje szybko, jeżeli rozwolnieniu towarzyszą także wymioty lub gorączka.

Zobacz także: Leczenie zaparć u dorosłych i dzieci

Bibliografia

Zespół jelita drażliwego, M. Jarosz, J. Dzieniszewski, Instytut Żywności i Żywienia

Biegunka – zalecenia i przeciwskazania dietetyczne, I. Sajór, Narodowe Centrum Zdrowia