Leczenie zaparć u dorosłych i dzieci

zaparcia u dzieci i dorosłych

Zaparcie stolca polega na spowolnieniu motoryki jelita grubego. Najczęściej problem zaparć nie jest związany z żadną chorobą organiczną. Jest to choroba cywilizacyjna związana z siedzącym trybem życia, nieprawidłową dietą i wysokim poziomem stresu. Częstość występowania zaparć zwiększa się wraz z wiekiem. Przewlekłe zaparcie może być spowodowane również chorobami jelit, zaburzeniami neurogennymi, hormonalnymi czy alergiami oraz stosowaniem leków. Podstawowym sposobem leczenia zaparć jest zmiana diety i stylu życia. U dzieci bardzo ważne jest, aby nauczyć je utrzymywania rytmu wypróżnień i zachęta do jedzenia warzyw i owoców.

Jak rozpoznać zaparcie?

Rozpoznanie zaparcia czynnościowego (nie związanego w chorobą organiczną) przez lekarza następuje w oparciu o kryteria ROM III. Jeżeli przez ostatnie 3 miesiące, występują co najmniej dwa objawy podczas minimum 25% wypróżnień:

  • mniej niż 3 wypróżnienia w tygodniu,
  • nadmierne parcie na stolec,
  • twardy stolec,
  • odczucie niecałkowitego oddania stolca,
  • uczucie przeszkody w odbycie lub odbytnicy,
  • konieczność zabiegów manualnych w celu ewakuacji stolca,
  • luźne stolce występują bardzo rzadko bez stosowania środków przeczyszczających,
  • nie są spełnione kryteria zespołu jelita nadwrażliwego.

Zaparciom mogą towarzyszyć takie objawy jak:

  • wczesne uczucie sytości po posiłku,
  • przykry zapach z ust,
  • nudności,
  • częste oddawanie gazów,
  • skurcze jelit,
  • hemoroidy.

Objawami alarmowymi przy zaparciach są, m.in.:

  • chudnięcie,
  • niedokrwistość,
  • krwawienia z przewodu pokarmowego,
  • nocne bóle brzucha.

Aby mieć pewność, że objawy nie są wywoływane przez chorobę, konieczne może być wykonanie badań laboratoryjnych, które zleci lekarz. Są to m.in. morfologia krwi, hormony tarczycy, enzymy wątrobowe, endoskopowych (kolonoskopia) i obrazowych (USG jamy brzusznej).

Czytaj także: Zespół jelita drażliwego (IBS) – objawy, leczenie, dieta

Jakie są najczęstsze przyczyny zaparć?

Mimo iż z wiekiem wzrasta predyspozycja do zaparć, to zaburzenia motoryki jelita grubego dominują wśród osób młodych. Za ich najważniejszą przyczynę uznaje się czynniki związane ze stylem życia, zwłaszcza nieprawidłową dietą i brakiem ruchu. Nieprawidłowe odżywianie to dieta uboga w błonnik, nadmiar żywności fast food i niedostateczna ilość płynów.

Zaburzony dobowy rytm pracy jelit spowodowany długimi przerwami pomiędzy posiłkami, spożywaniem obfitych posiłków wieczorami i rezygnacja z jedzenia śniadań – wpływa na pogorszenie rytmu wypróżnień. Bardzo często zaparcie ma tło psychosomatyczne – stres psychiczny i ciągły pośpiech. Ciągłe, celowe hamowanie odruchu defekacji z powodu np. braku czasu, może spowodować zmianę progu odczuwania parcia na stolec receptorów czuciowych w odbytnicy. Wymienione czynniki są charakterystyczne dla współczesnego stylu życia. Dlatego problem zaparć uważa się za chorobę cywilizacyjną.

Zaparcie może być sygnałem poważniejszych chorób, np. choroby zapalne jelit, niedokrwienia jelit, rak jelita grubego. Mogą także występować w chorobach metabolicznych, neurologicznych, endokrynologicznych, tkanki łącznej, a także w depresji. Również leki stosowane w różnorodnych chorobach mogą wpływać na występowanie zaparć.

Czytaj także: Jelita a depresja – czy depresja może mieć źródła w chorych jelitach?

Problem zaparć wśród dzieci i młodzieży

W coraz większym stopniu problem zaparć dotyczy dzieci i młodzieży. Łatwa dostępność do żywności fast food, niechęć do jedzenia warzyw i owoców a więc niedobory błonnika w diecie oraz siedzący tryby życia i różnorodne stresory, czyli przebodźcowanie – to podstawowe przyczyny zaparć w tej grupie. Okres dorastania i wczesnej dorosłości to także czas bogaty w intensywne przeżywanie emocji. Różnorodne problemy psychologiczne i emocjonalne przekładają się na zaburzenia w oddawaniu stolca – zarówno biegunki, jak i zaparcia.

Innym częstym problemem w populacji młodzieży jest nadużywanie substancji psychoaktywnych, które u części osób (głównie tych stosujących opiaty) objawia się przewlekłymi zaparciami. U małych dzieci zaparcia pojawiają się najczęściej w okresie przechodzenia z karmienia piersią na sztuczne mieszanki mleczne, zaprzestanie zakładania pampersów, rozpoczęcie zajęć w przedszkolu i szkole.

Oddawanie twardszych stolców łączy się z pojawieniem się bólu przy wypróżnianiu, a to powoduje dalsze wstrzymywanie stolca przez dziecko. Również pośpiech powoduje, że dziecko może mieć problem z wypróżnianiem. Należy starać się tak uregulować rytm wypróżnień, aby parcie pojawiało się w porach dnia, kiedy dziecko jest w domu. Najlepiej po obiedzie lub po kolacji. Krótko po posiłku łatwiej jest o wypróżnienie. Konieczne jest zadbanie o źródła błonnika w diecie dziecka i odpowiednie nawadnianie.

Jak leczyć i zapobiegać zaparciom?

Doraźnie, gdy wystąpi dokuczliwe zaparcie, można radzić sobie różnymi, dostępnymi bez recepty środkami farmakologicznymi. Jednak przy przewlekłych zaparciach, konieczne jest właściwe postępowanie niefarmakologiczne. Potrzebna jest porada lekarza, który udzieli informacji o zmianie stylu życia, doradzi, które środki farmakologiczne będą w danym przypadku najskuteczniejsze i ustali, czy są wskazania do dokładniejszej diagnostyki.
W części przypadków już zmiana stylu życia i pozbycie się niewłaściwych nawyków eliminuje problem zaparć. Czasami jednak konieczne jest okresowe stosowanie leków przeczyszczających. Należy pamiętać o stosowaniu ich jedynie wtedy, gdy naturalne metody okażą się nieskuteczne i okresowo zmieniać preparaty.

Dieta jest jedną z najistotniejszych części terapii antyzaparciowej. Ważne są:

  • stałe pory posiłków i jedzenie bez pośpiechu,
  •  w każdym posiłku (5 posiłków dziennie) powinny być warzywa lub owoce, najlepiejw proporcji 3 x warzywa i 2 x owoce,
  • woda mineralna w ilości 2 l dziennie,
  • jogurt naturalny, kefir, maślanka i produkty kiszone,
  • świeże soki z jabłek i buraka,
  • zielone koktajle (kapusta, jarmuż, szpinak, sałata).

Dodatkowo na poprawę perystaltyki jelit korzystny wpływ mają dobrej jakości probiotyki – kurację powinno się przeprowadzić przez min. 3 miesiące. Zalecana jest codzienna aktywność fizyczna.

 

Bibliografia:

Medycyna Wewnętrzna, G. Herold, PZWL
Zaparcia u dzieci, J. Ryżko, Centrum Zdrowia Dziecka, Medycyna Praktyczna/Pediatria, 2016
Zaparcia czynnościowe, A. Mokrowiecka, Medycyna Praktyczna/Gastrologia, 2016
Diagnostyka i leczenia zaparć u młodych osób, A. Charytoniuk, K. Simon, Medycyna po Dyplomie/Gastroenterologia, 2013