Jak łagodzić objawy biegunki?

jak leczyć biegunkę

Niezależnie od przyczyny, biegunka polega na zwiększeniu liczby (ponad 3 razy dziennie) oddawanych stolców i zmianie ich konsystencji na luźną lub płynną o zwiększonej masie. Ostra biegunka to najczęściej objaw zatrucia pokarmowego lub infekcji wirusowej, bakteryjnej lub pasożytniczej.

Biegunki zakaźne są jedną z najczęstszych dolegliwości w okresie wczesnego dzieciństwa. Z kolei biegunki nieinfekcyjne mogą być skutkiem reakcji na leki, uczulenia lub nietolerancji pokarmowej, ale też objawem groźnej choroby. Niezależnie od przyczyn nigdy nie wolno jej lekceważyć. Utrata wody i ważnych dla organizmu elektrolitów może być zagrożeniem dla zdrowia i życia. Skutecznym i dobrze udokumentowanym elementem leczenia biegunki jest przyjmowanie probiotyków, które zmniejszają jej nasilenie i przyspieszają regenerację śluzówki jelita.

Jakie są najczęstsze przyczyny biegunek?

Ze względu na czas trwania, wyróżniamy biegunkę ostrą, jeśli trwa krócej niż 14 dni oraz biegunkę przewlekłą, jeśli utrzymuje się powyżej 14 dni. Najczęstsze przyczyny biegunki ostrej to infekcje (wirusy, bakterie, pasożyty), zatrucia pokarmowe (toksyny bakteryjne), leki (m.in. antybiotyki), alergie i nietolerancje pokarmowe oraz wszystkie inne niezakaźne przyczyny biegunek jak np. choroby upośledzające trawienie.

Przyczyną biegunek bakteryjnych są zakażenia przewodu pokarmowego wywołane przez bakterie patogenne, z którymi organizm najczęściej styka się po raz pierwszy. Biegunki bakteryjne występują przeważnie przy niedostatku higieny oraz w złych warunkach sanitarnych. Bakterie stanowią częstą przyczynę biegunek w krajach rozwijających się, gdzie panują gorsze warunki sanitarne, natomiast klimat jest cieplejszy. Bakterie znajdują wówczas dobre warunki do namnażania się w skażonej żywności i wodzie. Z tego względu biegunki bakteryjne są najczęstszymi biegunkami podróżnych. W krajach rozwiniętych dominują biegunki wirusowe. Charakterystyczne dla biegunek wirusowych są wymioty, które rzadko towarzyszą biegunkom bakteryjnym (z wyjątkiem zatruć pokarmowych).

Ostra biegunka należy do najbardziej skutecznych mechanizmów obronnych organizmu. Organizm pozbywa się w ten sposób substancji szkodliwych, które spowodowały zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit. Biegunka pełni w tym przypadku funkcję oczyszczającą. Może być także odpowiedzią na stan chorobowy toczący się w organizmie.

Czytaj także: Jak atakuje rak jelita grubego? Poznaj czynniki, możliwe objawy i kontroluj się zawczasu

Kto jest szczególnie narażony na biegunki?

Grupą szczególnie narażoną na biegunki są dzieci. Ostre biegunki są jedną z najczęstszych dolegliwości w okresie wczesnego dzieciństwa. Największa zapadalność oraz najgroźniejszy przebieg ostrych biegunek dotyczy okresu noworodkowego i niemowlęcego. Z powodu niedojrzałości młodego organizmu łatwo dochodzi do infekcji. Zwłaszcza w krajach rozwijających się, śmiertelność z powodu biegunek jest bardzo wysoka. Dotyczy to głównie krajów Afryki i Południowo-Wschodniej Azji, w których  rocznie z powodu biegunek umiera 1,46 mln dzieci, co stanowi 78% zgonów w skali świata. Jednak śmiertelność z powodu biegunek to problem globalny, jest ona jedną z trzech głównych przyczyn zgonów wśród dzieci. Szacuje się, że rocznie na całym świecie z ich powodu umiera 1,87 mln dzieci poniżej 5 r.ż., co stanowi 19% zgonów w tej grupie wiekowej.

Drugą wrażliwą grupą narażoną na biegunki są osoby starsze. Z wiekiem następuje zmniejszenie wydzielania kwasu solnego w żołądku, obniżona aktywność enzymów trawiennych i osłabienie perystaltyki jelit (spada napięcie  mięśni gładkich), co wpływa na gorsze trawienie i obniżoną perystaltykę jelit. W konsekwencji może dochodzić do rozrostu bakterii w jelicie cienkim, gorszej tolerancji cukrów, a to wpływa na większą podatność na przewlekłe zaparcia lub biegunki.

Biegunka u osób starszych nie musi, ale może być także objawem wielu chorób, łącznie z cukrzycą czy chorobą nowotworową. Długotrwała biegunka może prowadzić do głębokiego odwodnienia, a w konsekwencji do śmierci. Choroby, które u osób młodych i w średnim wieku, mają łagodniejszy przebieg, w przypadku osób starszych mogą być nawet zagrożeniem życia.

Jak łagodzić objawy biegunki? Zapobieganie odwodnieniu

Najważniejszą kwestią w leczeniu biegunki jest zapobieganie odwodnieniu, czyli dbanie o odpowiednie nawadnianie chorego. Dzieciom podajemy 2 -3 razy więcej płynów niż zwykle. Kiedy dziecko karmione jest piersią, należy robić to częściej niż normalnie. Po każdym luźnym stolcu chory powinien przyjąć od 350 do 700 ml płynów. Sama woda nie wystarczy, ponieważ nie zawiera potrzebnych soli mineralnych. Płyn nawadniający powinien zawierać główny elektrolit, czyli sód, a także glukozę, która ułatwia jego wchłanianie niezależnie od mechanizmu biegunki. Płyn nie może być zbyt stężony, czyli zawierać zbyt dużo substancji osmotycznie czynnych, elektrolitów i cukrów.

Z tego powodu złym wyborem jest spożywanie bardzo słonego rosołu czy słodkich soków owocowych i napojów gazowanych. Zamiast nawadniać, mogą na zasadzie osmozy wyciągać wodę z organizmu i nasilać biegunkę. Najlepszy skład mają gotowe preparaty przeznaczone do nawadniania doustnego dostępne w aptekach. Poza wymienionymi płynami specjalnie przeznaczonymi do nawadniania chorzy mogą także pić powszechnie dostępne napoje, takie jak: słaby napar herbaty, mięty, woda mineralna, lekko słodzony kompot jabłkowy, napar z suszonych czarnych jagód i napar z rumianku. Wymioty nie stanowią przeszkody w doustnym nawadnianiu, są wręcz dodatkowym do tego wskazaniem – należy jedynie pić małe porcje napoju bardzo często, np. 5-10 mililitrów co 5-10 minut.

W przypadku, gdy biegunka trwa dłużej niż 2 doby, jest bardzo nasilona, lub gdy w stolcu pojawi się krew, konieczna jest wizyta u lekarza. Konsultacji lekarskiej wymaga także stosowanie leków przeciwbiegunkowych, nawet tych dostępnych w aptece bez recepty.

Łagodzenie objawów biegunki – dieta

Nie jest wskazane głodzenie i długie przerwy w jedzeniu. Regularne żywienie w czasie trwania ostrej biegunki nie tylko zapobiega niedoborom energetycznym, ale sprzyja regeneracji nabłonka jelitowego, czyli przyśpiesza zdrowienie. Dieta powinna być lekkostrawna, z małą ilością błonnika i tłuszczu, bez mleka i laktozy, soków owocowych i miodu. Z owoców można zjadać np. ryż z tartym jabłkiem, ryż ze zmiksowanym bananem, zmiksowany ryż z jagodami. Z dań obiadowych np. zupę krem z marchwi i ryżu, zupę z ziemniaków i włoszczyzny (bez kapusty). Stopniowo należy rozszerzać dietę o np. makarony, gotowane mięso czy pieczoną rybę.

Czy można leczyć biegunkę probiotykami?

Probiotyki są od dawna badane we wszystkich rodzajach biegunek, ale w jednych pełnią jedynie funkcję pomocniczą i nie wyleczą biegunki samodzielnie, a w innych mogą mieć istotne znaczenie terapeutyczne. Podstawą do podjęcia decyzji, jaki probiotyk zastosować, powinno być ustalenie przyczyny objawów biegunkowych.

W leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej, wyniki wielu badań (metaanaliz) zgodnie potwierdzają, że stosowanie probiotyków skraca czas trwania biegunki średnio o 1 dzień. U dzieci, zgodnie z aktualnymi wytycznymi ESPGHAN i European Society for Paediatric Infectious Diseases, w leczeniu ostrej biegunki można rozważyć – zawsze jako uzupełnienie nawadniania – stosowanie następujących szczepów probiotycznych: Lactobacillus GG, S. boulardii, L. reuterii DSM 17938.

W celu zapobiegania biegunce związanej z antybiotykoterapią zgodnie z wytycznymi towarzystw naukowych zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, uzasadnione jest stosowanie probiotyków o udokumentowanej skuteczności. Zakażenie bakterią Clostridium difficile stanowi przyczynę do 25% epizodów biegunki związanej ze stosowaniem antybiotyków i powyżej 90% przypadków rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego. C. difficile, jest również jedną z częstszych przyczyn jelitowych zakażeń szpitalnych. Wyniki kilku metaanaliz pokazały, że u chorych leczonych antybiotykami profilaktyczne zastosowanie probiotyków  jest bezpieczne i zmniejsza w porównaniu z placebo ryzyko wystąpienia biegunki związanej z zakażeniem C. difficile. Mniejsze ryzyko wystąpienia biegunki związanej z zakażeniem C. difficile stwierdzano, jeżeli probiotyk wprowadzono w ciągu pierwszych 2 dni antybiotykoterapii. Późniejsze zastosowanie probiotyków (3. –7. dniu antybiotykoterapii) nie miało wpływu na ryzyko wystąpienia biegunki.

W przypadku biegunki podróżnych najczęściej wywoływanej przez bakterię Escherichia coli, profilaktyczne stosowanie probiotyków  przed wyjazdem w rejony ryzykowne nie jest powszechnie uznawane przez środowisko naukowe za skuteczne. Wskazane byłoby jednak uzupełnienie flory jelitowej po biegunce. Wysokiej jakości i bezpiecznym preparatem probiotycznym jest np. formuła prof. De Simone. Należy pamiętać, aby ten preparat nie był przewożony w temperaturze wyższej niż 25 stopni. Powinien być on przechowywany w lodówce. Najlepiej zatem zaopatrzyć się w preparat probiotyczny już po powrocie z podróży.

W łagodzeniu objawów popromiennego zapalenia jelit z towarzyszącą mu biegunką u pacjentów onkologicznych stosowanie dobrego preparatu probiotycznego jest skuteczne. Uszkodzony nabłonek jelitowy w trakcie radioterapii staje się bardziej przepuszczalny, co może wywołać  wiele objawów, łącznie z sepsą. Probiotyki powinno się stosować przed wystąpieniem objawów, a nawet przed rozpoczęciem radioterapii.

Czytaj także: Probiotyki doustne a infekcje intymne

 

Bibliografia

Medycyna Wewnętrzna, G. Herold i wsp., Wydawnictwo Lekarskie PZWL

Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej, H. Szajewska, Med. Prakt., 2017

Występowanie rotawirusów i adenowirusów u dzieci z objawami biegunki na terenie Dolnego Śląska, M. Oleksy i wsp. Hygeia Public Health 2015.

Biegunka, W. Zych, Medycyna Praktyczna, 2017