Probiotyki w reumatoidalnym zapaleniu stawów




Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym. W jej wyniku stopniowo dochodzi do uszkodzenia chrząstek, kości, więzadeł i ścięgien. Reumatoidalnemu zapaleniu stawów towarzyszy ból, obrzęk i sztywność stawów. Mamy coraz więcej dowodów na to, że stan zapalny w chorobach stawów zaczyna się w jelitach. Odpowiednio skomponowana dieta wraz z probiotykami może znacząco zmniejszyć stan zapalny w organizmie, dlatego powinna być nieodłącznym elementem wspomagania leczenia chorób stawów.

Terapia dietą we wszystkich przewlekłych stanach zapalnych stawów

Terapia dietą powinna być nieodłącznym elementem wspomagania leczenia chorób stawów takich jak reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS), czy reaktywne zapalenie stawów (REZS).

Żaden pojedynczy produkt spożywczy nie jest w stanie zadziałać tak silnie, jak leki. Jeżeli jednak dieta skomponowana jest w taki sposób, aby obfitowała w substancje przeciwzapalne, to efekt przeciwzapalny może być zauważalny i mierzalny (np. poziom białka CRP we krwi). Szczególną rolę przypisuje się spożyciu ryb, warzyw, w tym strączkowych, owoców, oliwy z oliwek oraz orzechów i nasion. Produkty te są źródłem witamin, nienasyconych kwasów tłuszczowych, błonnika, fitozwiązków takich jak flawonoidy czy karotenoidy. Szczególnie przeciwzapalnie, czyli hamująco na rozwój stanu zapalnego, działają kwasy omega-3, witamina D3, flawonoidy z owoców jagodowych, chlorofil i karotenoidy z zielonych warzyw, allicyna z czosnku, kurkumina z kurkumy, sulforafan z warzyw kapustnych. Z kolei wiele produktów (np. żywność typu ‘fast-food’, nadmiar cukru, czerwonego mięsa, nasyconych kwasów tłuszczowych, niedobory błonnika, alkohol, konserwanty, sztuczne barwniki) działa prozapalnie.

Oprócz bezpośredniego wpływu na produkcję zapalnych i przeciwzapalnych substancji w naszym organizmie dieta wykazuje szereg działań pośrednich. Wpływa na florę jelitową, która steruje naszym układem odpornościowym. Od składników diety zależy skład błon komórkowych, z których produkowane są zapalne lub przeciwzapalne substancje. Również wzrost stężenia glukozy we krwi po posiłku, zależy do tego, czy w diecie jest błonnik i czy nie przesadzamy z cukrem. Długotrwale utrzymujące się wysokie poziomy glukozy we krwi działają prozapalnie i powodują bardzo poważne zaburzenia metaboliczne w całym organizmie.

Czy stan zapalny towarzyszący  chorobom  stawów zwiększa ryzyko zawału, cukrzycy, udaru i nowotworów?

Stan zapalny w autoimmunologicznych chorobach stawów nasila miażdżycę. W związku z tym, u osób z RZS występuje nawet o 50-70% wyższe ryzyko zawału serca czy udaru mózgu, o 20-40% wyższe ryzyko cukrzycy oraz o 25% wyższe ryzyko nowotworów niż u reszty populacji. Przyczyn upatruje się w przewlekłym stanie zapalnym towarzyszącym tym chorobom. Zwiększa on m.in. sztywność tętnic i sprawia, że cholesterol krążący we krwi łatwiej tworzy blaszkę miażdżycową. Blaszka ta, gdy towarzyszy jej stan zapalny, staje się bardziej podatna na pęknięcie, co zwiększa ryzyko zawału czy udaru. Przewlekły stan zapalny sprzyja też insulinooporności a przez to cukrzycy oraz powstawaniu i rozprzestrzenianiu się nowotworów.

Czy stan zapalny w chorobach stawów zaczyna się w jelitach?

Wpływ mikrobioty jelitowej na układ immunologiczny jest już dobrze udokumentowany. Coraz więcej jest też dowodów na związek pomiędzy składem naszej mikrobioty a chorobami autoimmunologicznymi, do których należy RZS, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK), łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS), czy reaktywne zapalenie stawów (REZS). Bakterie zamieszkujące nasze jelita mogą wpłynąć na wyciszenie nadmiernej odpowiedzi immunologicznej (poprzez zwiększenie liczby komórek regulatorowych, jakimi są limfocyty Treg) albo też na jej zaognienie, poprzez wzmocnienie komórek układu immunologicznego odpowiedzialnych za atak. Badania wykazały też, że niektóre atakujące stawy komórki immunologiczne przywędrowały do stawów z jelit, gdzie były do tego ataku zaprogramowane.

Zobacz także: Czy to możliwe, aby depresja mogła mieć źródło w chorych jelitach?

Skład mikroflory jelitowej współczesnego człowieka silnie się zmienia, ale niestety na niekorzyść. W porównaniu z naszymi przodkami budowa ekosystemu jelitowego jest obecnie uboższa i pozbawiona wielu drobnoustrojów o korzystnych właściwościach. W konsekwencji zmienił się także profil aktywacji i dojrzewania układu odpornościowego, gdyż procesy te sterowane są w znacznej mierze przez mikroflorę jelitową. A to sprzyja chorobom autoimmunizacyjnym. Jeśli mikroflora jelitowa może być czynnikiem kształtującym prawidłowe działanie układu immunologicznego, to jej uszkodzenie może wpłynąć niekorzystnie na profil immunologiczny.

Probiotyki pomagają w hamowaniu i łagodzeniu stanu zapalnego w chorobach stawów

Zdrowa, przeciwzapalna dieta nie ma efektów ubocznych i jej korzystny efekt na zdrowie pacjenta chorującego na autoimmunologiczną chorobę stawów jest nie do podważenia. Dużym wsparciem w modyfikowaniu mikroflory jelitowej w celu wyrównywania zaburzeń równowagi mikrobioty są prawidłowo dobrane probiotyki. Razem ze zmianą diety, pomogą w zwiększeniu liczby pozytywnej mikroflory jelitowej i ograniczaniu rozwoju patogenów.

Probiotyki wpływają korzystnie na profil cytokinowy. Cytokiny to białka, kontrolujące wszystkie fazy odpowiedzi odpornościowej. To, w jakim stanie jest nasza mikrobiota wpływa na stężenie cytokin, ponieważ bakterie jelitowe mogą obniżać i modulować ich stężenia. Jednak, aby doświadczyć pozytywnego działania probiotyków nie wystarczy ich kilkudniowe spożywanie. Powinny być regularnie przyjmowane przez dłuższy czas, aby razem ze zmodyfikowaną dietą mogły wpłynąć na odbudowę zaburzonej równowagi mikrobioty.

Właściwości probiotyków są szczepozależne i powinny być stosowane w określonej przez producenta dawce, jak również przechowywane w określonych przez producenta warunkach. Warto skonsultować dobór preparatu probiotycznego z dietetykiem lub lekarzem, aby nie przyjmować tanich preparatów o wątpliwej jakości. Dobrze przebadanym i skutecznym zestawem szczepów probiotycznych jest formuła o bardzo wysokiej liczebności opracowana przez profesora Claudio de Simone. Szczepy probiotyczne dobrane są tak, aby były jak najbliższe mikrobiocie jelitowej.

Zobacz także: Probiotyki przy stałych lekach

 

Źródła:

Intestinal Dysbiosis and Rheumatoid Arthritis: A Link between Gut Microbiota and the Pathogenesis of Rheumatoid Arthritis. J Immunol Res. 2017; Epub 2017 Aug 30. Gabriel Horta-Baas i wsp.

Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje, K. Mojka,  Probl Hig Epidemiol 2014, 95(3): 541-549

Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji, https://s