Probiotyki przy stałych lekach




Prawidłowo działający układ pokarmowy, w tym równowaga ekosystemu jelitowego (eubioza) stanowi podstawę zdrowego funkcjonowania całego organizmu. Obecnie społeczeństwa krajów wysokorozwiniętych doświadczają braku równowagi mikroflory jelitowej (dysbioza). Wśród najważniejszych przyczyn wymienia się nadmiar chemii w środowisku oraz monotonna, wysokoprzetworzona i wysokokaloryczna dieta, która wraz z brakiem ruchu sprzyja otyłości, zaburzeniom pracy układu pokarmowego i odpornościowego. Do tego dochodzi nadmiar stosowanych antybiotyków oraz przewlekłe stosowanie leków. Odbudowa mikroflory jelitowej za pomocą odpowiednio dobranych probiotyków oraz indywidualna dieta dostosowana do aktualnego stanu zdrowotnego stają się istotnym elementem warunkującym bardziej skuteczne leczenie różnorodnych dolegliwości zdrowotnych.

Choroby cywilizacyjne i ich związek z mikrobiotą

Prawie 2/3 populacji dorosłych Polaków ma problem z nawagą lub otyłością. Otyłość jest podstawą rozwoju wielu przewlekłych chorób. U osób otyłych, w porównaniu z osobami z prawidłową masą ciała stwierdzono o 44% większe ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, o 23% większe ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych czy o 41% większe ryzyko pojawienia się choroby nowotworowej.

Tyjemy z powodu braku regularnej aktywności fizycznej i złych nawyków żywieniowych, ale także ze względu na nierozwiązane problemy natury emocjonalnej, co znajduje swoje ujście
w kompulsywnym ‘zajadaniu’ stresu i obniżonego nastroju. Istnieje wiele zaburzeń psychologicznych, które prowadzą do otyłości. Są to m.in.: zespół kompulsywnego jedzenia, zespół nocnego jedzenia, zespół nałogowego jedzenia, zaburzenia depresyjne, obniżenie samooceny. W tego typu zaburzeniach stosuje się leki hamujące odczuwanie apetytu i zwiększające odczuwanie sytości. Odbudowanie prawidłowej mikrobioty mogłoby przynieść lepszy i szybszy skutek, zarówno ze względu na jej wpływ na nastrój i apetyt, ale także na przyczynianie się do zwiększania kaloryczności jelitowej treści pokarmowej. Osoby otyłe mają w jelitach więcej szczepów patogennych bakterii w stosunku do bakterii probiotycznych. Bakterie te np. zwiększają trawienie polisacharydów – związków, które u osoby zdrowej byłyby wydalone. W efekcie z samego jedzenia otyli dostają o kilkadziesiąt, a nawet kilkaset (50-200 kcal) kalorii dziennie więcej niż szczupli, a przez to stopniowo mogą zwiększać masę ciała.

Kolejne problemy zdrowotne związane z nadwagą i otyłością to miażdżyca tętnic,  a więc choroby sercowo-naczyniowe. Kilkanaście milionów Polaków jest zagrożonych chorobami układu krążenia, kilka milionów choruje, 175 tys. umiera każdego roku z powodu chorób sercowo-naczyniowych. Leczenie chorób sercowo-naczyniowych to szereg leków, które należy przewlekle stosować.

Powiązanie wpływu mikroflory jelitowej na nadmierny przyrost masy ciała, ale także na nastrój, emocje, psychikę czy odporność to kierunek intensywnych poszukiwań wielu badaczy w ostatnich latach.Obecnie coraz częściej zmiana stylu życia i diety nie jest tylko dodatkiem do leczenia farmakologicznego, często bywa odwrotnie.

Różnorodna mikrobiota jest niezbędna do prawidłowego trawienia

Mikrobiota przyczynia się do prawidłowego zachodzenia przemian metabolicznych w ludzkim organizmie, dlatego konieczne jest aby jej skład był różnorodny, dzięki czemu łatwiej jest utrzymać bakterie potencjalnie chorobotwórcze pod kontrolą. Ta różnorodność zależy od jakości diety, ale także od tego czy nadużywamy antybiotyków i innych leków, przez co zubażamy naturalnie bytujące mikroorganizmy w układzie pokarmowym. Mikrobiota bierze udział w rozkładzie wielkocząsteczkowych składników diety, w fermentacji substancji niepodlegających trawieniu (błonnik), wzroście i różnicowaniu nabłonka przewodu pokarmowego, syntezie enzymów trawiennych,  we wchłanianiu mikroelementów, przemianie glukozy i cholesterolu w wątrobie, metabolizmie kwasów żółciowych, syntezie witamin z grupy B, witaminy K oraz aminokwasów (lizyny i treoniny).

Leki wpływają na zmianę mikrobioty

W publikacji „Nature” z marca 2018 roku, opisano badanie w którym testowano ponad 1000 leków i okazało się, że co czwarty z nich wpływa na zmianę mikrobioty jelitowej, np. eliminuje z niej niektóre korzystne bakterie. Wśród badanych leków były takie jak metformina, stosowana powszechnie przy cukrzycy typu 2, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne czyli tzw. osłonowe, stosowane w chorobie refluksowej.

Leki na popularne dolegliwości gastryczne

Wiele osób nadużywa leków przeciwbólowych lub hamujących wydzielanie kwasu solnego w żołądku, popularnie zwanych lekami na zgagę (tzw. inhibitory pompy protonowej). Są one uznawane za leki bezpieczne, dlatego można je kupować bez recepty. Objawy, które skłaniają ludzi do ich stosowania np. w chorobie refluksowej, mogą być mylone z  niestrawnością. W ten sposób pogarszają jeszcze bardziej trawienie tych składników diety, które potrzebują kwaśnego środowiska aby mogły być dobrze strawione i przyswojone jak np. białko czy witamina B12.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

W przypadku nadmiernego stosowania tzw. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które wykazują również działanie przeciwbólowe (np. aspiryna, ibuprofen, naproksen, diclofenac) może dochodzić do uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego, co nie może nie wpływać na mikrobiotę. Dlatego też, branie nawet uznanych za bezpieczne leków bez konkretnych wskazań medycznych nie jest obojętne dla naszego mikrobiomu i dobrze jest to brać pod uwagę aby niepotrzebnie nie doprowadzać do naruszenia i tak już nadwyrężonej przez różne czynniki środowiskowe równowagi mikrobioty.

Antybiotyki

Antybiotyki, zwłaszcza te o szerokim spektrum działania powinny być stosowane tylko wtedy, gdy jest taka konieczność. Antybiotyk nie będzie skuteczny przy infekcji wirusowej, z czym często mamy do czynienia. Przepisywanie i zażywanie antybiotyków na wyrost, na wszelki wypadek, jest poważnym błędem. Ocenia się, że pięciodniowa kuracja antybiotykiem powoduje stratę aż jednej trzeciej naszej cennej mikrobioty oraz zaburza jej działanie nawet na dwa lata.

Antykoncepcja

Mikrobiotę zaburza też długotrwałe stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych i hormonalnej terapii zastępczej, leki sterydowe oraz antyhistaminowe (np. u alergików).

Probiotyczna modyfikacja/odbudowa mikrobioty

Mniejsze zróżnicowanie mikrobioty, jakiego doświadczają społeczeństwa tzw. Zachodu, a zwłaszcza ci, którzy często podawani są antybiotykoteapii lub leczeni są innymi lekami zubażającymi ich florę jelitową, wymaga starań aby ją odbudowywać poprzez zmianę diety na bardziej zróżnicowaną i składającą się z jak najmniej przetworzonych produktów, ale także poprzez stosowanie preparatów probiotycznych o udokumentowanym korzystnym działaniu. Właściwości probiotyków są szczepozależne i powinny być stosowane w określonej przez producenta dawce.

Źródła:

Nie ma cukrzycy typu II bez otyłości, Puls Medycyny, 21.03.2019

Bakterie kwasu mlekowego i zdrowie: czy probiotyki są bezpieczne dla człowieka? I. Kubiszewska i wsp. Postepy Hig Med Dosw (online), 2014; 68: 1325-1334

https://pulsmedycyny.pl/sukcesy-polskiej-kardiologii-w-2018-r-i-wyzwania-na-2019-r-950644

Modyfikacja mikroflory jelitowej sposobem zapobiegania lub leczenia otyłości i schorzeń metabolicznych? L. Ostrowska i wsp. Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2016.

Extensive impact of non-antibiotic drugs on human gut bacteria, Nature volume 555, pages 623–628 (29 March 2018), Lisa Maier i wsp., https://www.nature.com/articles/nature25979