Czy właściwa mikrobiota może pomóc przy Hashimoto?

Choroba Hashimoto to przewlekły stan zapalny tarczycy, w którym układ immunologiczny rozpoznaje białka tarczycy jako wrogie i niszczy je, co prowadzi do niedoczynności tego gruczołu. Mikroflora jelit ma wpływ zarówno na trawienie i przyswajanie składników pokarmowych niezbędnych do prawidłowej pracy tarczycy, jak i na prawidłowo działający układ odpornościowy. Leczenie choroby Hashimoto powinno obejmować  nie tylko zbadanie hormonów i przyjmowanie odpowiedniej dawki leku ale także diagnostykę mikroflory jelit, korektę diety i probiotykoterapię.

Czym jest choroba Hashimoto i jakie są jej objawy?

Jej nazwa pochodzi od nazwiska japońskiego chirurga Hakaru Hashimoto, pracującego w Berlinie, który w 1912 roku opisał jej pierwsze cztery przypadki. W wyniku nieprawidłowego pobudzenia układu immunologicznego dochodzi do powstawania przeciwciał przeciwko własnej tarczycy.

Powoduje to przewlekłe niebolesne zapalenie tarczycy, powoli (przez lata) niszczące ten gruczoł i prowadzące do zmniejszenia produkcji hormonów. Choroba Hashimoto jest częstą przyczyną niedoczynności tarczycy czyli niedostatecznej produkcji hormonów tarczycowych. Dotyka częściej kobiety niż mężczyzn, występuje także u dzieci. Osoby z predyspozycją rodzinną (mutacja genetyczna) mają większą podatność na rozwinięcie się u nich tej choroby.

Chociaż choroba Hashimoto rozwija się wolno i bezboleśnie, może spowodować w początkowym przebiegu powiększenie gruczołu tarczycowego (wole)  i podwyższenie przemiany materii. Jednak z czasem, chroniczny stan zapalny tarczycy powoduje jej zmniejszanie, mogą pojawić się guzki a przemiana materii spowalnia (obniżony puls, obniżona temperatura ciała).

Jeżeli wśród objawów pojawi się ciągłe zmęczenie i senność, uczucie zimna, pogorszenie koncentracji i pamięci, przybieranie na wadze, wypadanie włosów, bladość skóry a w badaniach laboratoryjnych ujawni się niedokrwistość, wówczas konieczne jest zdiagnozowanie czy tarczyca działa prawidłowo.

Zobacz też: Jak przeżyć święta z nieswoistymi zapaleniami jelit?

Współpraca tarczycy i przysadki mózgowej – o czym świadczy nieprawidłowy poziom TSH we krwi?

Pierwszym wskaźnikiem nieprawidłowej pracy tarczycy jest podwyższony poziom hormonu TSH czyli tyreotropiny, produkowanej przez przysadkę mózgową. Jest on sygnałem dla tarczycy aby zwiększyła lub zmniejszyła produkcję swoich hormonów: T4 i T3.

Jeżeli TSH przekracza górną granicę normy, konieczne jest oznaczenie wolnej tyroksyny T4 oraz T3 – trójjodotyroniny, aktywnego metabolicznie hormonu tarczycowego. Stosunek ilości T3 do T4 jest ważny dla oceny prawidłowej pracy tarczycy i metabolizmu.

W przypadku ustalenia przez lekarza niedoczynności tarczycy brana jest pod uwagę choroba Hashimoto jako jej przyczyna. Dlatego też badany jest poziom przeciwciał anty-TPO we krwi, charakterystycznych dla Hashimoto oraz poziom przeciwciał anty-TG, innego markera stanu zapalnego tarczycy.

Czy można zapobiec chorobie Hashimoto?

Terapia choroby Hashimoto polega na leczeniu niedoczynności tarczycy, czyli na przyjmowaniu brakujących hormonów tarczycy (syntetyczna L-tyroksyna). U osób z predyspozycją rodziną, ważne jest  okresowe badanie stężenia TSH we krwi, aby jak najszybciej rozpoznać rozwijającą się niedoczynność tarczycy i chorobę Hashimoto.

Mamy tu do czynienia z leczeniem objawowym a nie przyczynowym, ponieważ podobnie jak w innych przypadkach chorób autoimmunologicznych, nie ma jednoznacznej przyczyny występowania tych chorób.

Jest jednak wiele czynników pośrednich, które sprzyjają zachowaniu równowagi organizmu jak zdrowy styl życia, w tym kontrola stresu i dobry sen oraz zbilansowana dieta i dbałość o prawidłową pracę jelit.

Jakie składniki diety  i stylu życia mają wpływ na pracę tarczycy?

Nie ma jednej uniwersalnej diety rekomendowanej w chorobie Hashimoto. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Dietetyki  (PTD), w każdym przypadku dieta powinna być ustalana indywidualnie, w uzasadnionych przypadkach może być zalecana dieta eliminacyjna, w zależności od przebiegu samej choroby Hashimoto, ale także schorzeń współistniejących, jak choćby nietolerancja  czy nadwrażliwość na gluten.

Czytaj również: Jak prawidłowo zażywać probiotyki?

We wszystkich przypadkach chorób autoimmunizacyjnych zaleca się dietę opartą na świeżych, nieprzetworzonych przemysłowo produktach spożywczych. Jest to również ważny czynnik profilaktyczny, aby tego typu chorobom zapobiegać.

Wśród ważnych składników diety PTD wymienia:

  • Odpowiednio wysokie spożycie białka (15- 25% całkowitego zapotrzebowania energetycznego), które jest źródłem tyroksyny – aminokwasu niezbędnego do syntezy hormonów tarczycy.
  • Jak się udało wykazać w badaniach, wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega – 3 stymulują syntezę hormonów tarczycy, podczas gdy nasycone kwasy tłuszczowe wykazują działanie hamujące. Zalecane są oleje roślinne takie jak olej rzepakowy (dobra proporcja omega-6 do omega-3) i inne roślinne źródła tych kwasów czyli orzechy włoskie, siemię lniane, awokado, oleje z ryb, ryby.
  • Bardzo ważne jest unikanie cukru i węglowodanów o wysokim indeksie glikemicznym oraz odpowiednia podaż błonnika pokarmowego (min. 25g/d). Tym samym ograniczanie białej, oczyszczonej z błonnika mąki pszennej i zwiększenie udziału w diecie takich zbóż jak quinoa, amarantus, gryka, brązowy ryż.

Nie ma wystarczających badań potwierdzających wskazania do rutynowego stosowania diety bezglutenowej u wszystkich  osób z chorobą Hashimoto, natomiast tolerancję glutenu powinno się  brać pod uwagę w przypadku rozważania indywidualnej diety eliminacyjnej.

Za to badania dobitnie wskazują na zależność pomiędzy niedoborem witaminy D3 a chorobami o podłożu autoimmunizacyjnym. Także w przypadku Hashimoto przypuszcza się, że niedobory witaminy D zwiększają ryzyko tej choroby. Dlatego też, suplementacja witaminą D3 powinna być stałym elementem leczenia choroby Hashimoto. Wykazano także, że wysokie spożycie zielonej herbaty może hamować funkcje tarczycy (wzrost TSH).

Zbawienny jod i selen

Jod i selen to dwa niezbędne pierwiastki do syntezy hormonów tarczycy. Dziennie potrzebujemy 150 ug jodu. Natomiast do dobrych źródeł jodu w diecie należą jajka, ryby, skorupiaki, glony, nabiał, mięso drobiowe. 

Selen jest niezbędny do konwersji pasywnego hormonu tarczycowego T4 (tyroksyna, to także ta, która jest przyjmowana jako lek) do aktywnej metabolicznie postaci T3. Ponadto, selen jako składnik naturalnego mechanizmu antyoksydacyjnego o nazwie GPX – peroksydaza glutationowa czyli grupy enzymów zależnych od selenu, chroni tarczycę przed wolnymi rodnikami, a tym samym działa antyzapalnie.

Według niektórych badań, niedobór selenu może być jednym  z czynników biorących udział w powstawaniu choroby Hashimoto oraz czynnikiem pogłębiającym przebieg tej choroby. Do źródeł pokarmowych selenu należą ryby i owoce morza, jajka, nabiał, orzechy brazylijskie. Warta rozważenia jest suplementacja organicznego selenu (drożdże selenowe) po konsultacji z lekarzem, ze względu na bardzo niskie spożycie selenu w Polsce.

Ze względu na hamujący wpływ substancji goitrogennych na absorbcję jodu, zaleca się umiarkowane (nie częściej niż 1 raz w tyg.) spożycie soi i mleka sojowego, surowej kapusty i roślin kapustnych (kalafior, brokuły, jarmuż, kalarepa, rzodkiewka).

Stan mikrobioty a rozwój chorób autoimmunizacyjnych

Od tego jak pracują nasze jelita i jak przebiega trawienie pokarmów zależy to czy dobrze wchłaniamy poszczególne składniki odżywcze, których długotrwały niedobór może prowadzić do dysfunkcji  tkanek i narządów. Częsta jest korelacja niedoboru żelaza i ferrytyny oraz witaminy B12 u osób z chorobą Hashimoto.

Może to być efektem złego stanu błony śluzowej układu pokarmowego oraz nieprawidłowej flory jelitowej. A to ma wpływ nie tylko na wchłanianie ale również na prawidłową reakcję komórek odpornościowych. Bardzo liczna populacja tych komórek jest zlokalizowana w przewodzie pokarmowym (tkanka GALT).

Właściwe funkcjonowanie układu odpornościowego zależy w znacznej mierze od bakterii jelitowych, ponieważ biorą one udział w prawidłowym ‘nauczeniu’ komórek odpornościowych co jest naturalnym wrogiem a co elementem neutralnym, nieszkodliwym dla organizmu.

Z tego względu zaburzenia mikrobioty są często obserwowane u osób z chorobami alergicznymi czy chorobami autoimmunizacyjnymi. Obecnie są możliwości zbadania mikroflory jelit i dobrania odpowiednich szczepów bakterii probiotycznych aby zwiększyć populację dobrych bakterii jelitowych, a tym samym wpłynąć na poprawę samopoczucia i zdrowia.

Autor

Jadwiga Przybyłowska – dietetyk

 

Bibliografia:

Choroba Hashimoto, dr n. med. P. Miśkiewicz i wsp. Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii WUM, wp.pl, 2012

Lipidy w interakcji z hormonami tarczycy, Dr D. Rosołowska-Huszcz i wsp., Kosmos, tom 65, nr 3, Katedra Dietetyki, SGGW, 2016

Wykład: Choroba Hashimoto – Leczenie i Żywienie, Dr D. Gajewska, Katedra Dietetyki, SGGW, 2017

Hashimoto’s thyroiditis and the role of selenium, E. Mazokopakis i wsp. Hellenic Journal of Nuclear Medicine, 2007

Instytut-mikroekologii.pl