Wrzodziejące zapalenia jelita grubego – na czym polega dieta?




Lekarz gastrolog uśmiecha się serdecznie wybierając probiotykWrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą przewlekłą, której istotą jest zapalenie błony śluzowej i podśluzowej jelita grubego. Może wystąpić w każdym wieku. Jednoznaczna przyczyna choroby nie jest znana, ale wśród głównych czynników wymienia się nadwrażliwą odpowiedź immunologiczną spowodowaną przez czynniki genetyczne, reakcje alergiczne i antygeny pokarmowe, nieprawidłową florę jelitową i infekcje. Wczesne rozpoznanie, leczenie oraz indywidualna dieta eliminacyjna zapobiega powikłaniom i wyłączeniu chorego z normalnego życia w przypadku zaostrzenia choroby.

Na czym polega wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

Nadwrażliwy układ odpornościowy wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko własnym tkankom, niszcząc błonę śluzową jelita grubego, co skutkuje przewlekłym stanem zapalnym o różnym stopniu nasilenia. Zmiany zapalne rozpoczynają się w odbytnicy i w sposób nieprzerwany rozciągają się w kierunku pozostałych odcinków jelita grubego. Powodują zaczerwienienie i rozpulchnienie błony śluzowej jelita grubego oraz jej ubytki, dlatego następuje krwawienie.

Zmiany zapalne nie zajmują ściany jelita grubego ani nie przechodzą do jelita cienkiego. W łagodnej postaci choroby powstają powierzchniowe nadżerki. W ciężkiej postaci mogą dominować głębokie owrzodzenia i obszary obnażonej błony śluzowej, pozbawionej nabłonka. Główne objawy to luźne, krwawe stolce i skurcze połączone z bólem w dole brzucha, także w nocy budząc chorego ze snu.

W większości przypadków wrzodziejące zapalenie jelita grubego ma przebieg przewlekły, a długie okresy remisji są przerywane ostrymi nawrotami. W stanach zaostrzenia choroby może dochodzić do niedokrwistości (anemii), odwodnienia organizmu, utraty masy ciała i podwyższonej temperatury. Może być konieczność hospitalizacji ze względu na zagrażające życiu powikłania, ponieważ nasilone krwawienie z przewodu pokarmowego może prowadzić do znacznej niedokrwistości i konieczności przetoczenia krwi.

Rak jelita grubego – czy może być powikłaniem stanów zapalnych jelit?

Rzadkim, odległym skutkiem tej choroby jest rak jelita grubego. Czynnikami zwiększającymi ryzyko jego wystąpienia są: długi czas trwania choroby i zajęcie znacznej części jelita grubego. Stosowanie leków przeciwzapalnych stanowi profilaktykę rozwoju nowotworu, ale także profilaktykę ostrych nawrotów choroby.

Alergie mogą skomplikować przebieg wrzodziejącego zapalenia jelita grubego

Choroba może mieć również przebieg sezonowy, jeżeli czynnikiem nasilającym są reakcje alergiczne na pyłki wiosną i grzyby pleśniowe jesienią. Alergia na pyłki współistnieje z alergią atopową (IgE zależną) na pokarmy. Leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego powinno uwzględniać wykonanie testów punktowych z alergenami wziewnymi i pokarmowymi.

Diagnostyka w kierunku alergii, ale także nadwrażliwości pokarmowych wraz z wykluczeniem wszystkiego, co może podrażniać śluzówkę są kluczowe, aby nie dochodziło do zaostrzeń choroby, które mają destrukcyjny wpływ na śluzówkę jelita grubego. Ponadto znacznie pogarszają samopoczucie osoby chorej, która może być wtedy wyłączona z normalnego życia.

Czym różni się wrzodziejące zapalenie jelita grubego od choroby Leśniowskiego-Crohna?

Dla choroby Leśniowskiego-Crohna charakterystyczne jest objęcie procesem zapalnym całej grubości ściany jelita, nie tylko błony śluzowej. Zapalenie w chorobie Crohna występuje ogniskowo, czyli obejmuje tylko wybrane odcinki układu pokarmowego, inne pozostawiając bez oznak choroby.

W przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego zapalenie dotyka błonę śluzową w sposób ciągły ale nie przedostaje się do jelita cienkiego. W chorobie Crohna proces zapalny może dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, choć najczęściej lokalizuje się w końcowej części jelita cienkiego (jelito kręte) i początkowym odcinku jelita grubego.

Stan mikrobioty wśród głównych przyczyn nieswoistych stanów zapalnych jelit

Całkowity skład mikroflory jelitowej jest u każdego człowieka niepowtarzalny tak jak odcisk palca. Ilość i rodzaj drobnoustrojów jelitowych zależy od wielu czynników, w tym od sposobu odżywania przez cały okres życia, poziomu stresu, przyjmowanych leków, pracy układu hormonalnego, spożywania alkoholu czy aktywności fizycznej. Dotychczasowe obserwacje wpływu diety na skład mikrobiomu jelitowego wykazały mniejszą ilość korzystnych bakterii Firmicutes w kale osób stosujących dietę bogatą w białko i tłuszcze zwierzęce.

Dieta wysokokaloryczna, oparta o produkty wysokoprzetworzone (duża zawartość cukru, soli, nasyconych kwasów tłuszczowych i tłuszczów trans) jest związana z mniejszą różnorodnością mikrobiomu, w przeciwieństwie do diety osób, u których przeważają korzystne bakterie z rodzaju Prevotella. A jest to dieta bogata w produkty o wysokiej zawartości węglowodanów złożonych (niskoprzetworzonych produktów zbożowych, warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych) i niskotłuszczowe produkty mleczne.

Niezbędnym elementem prawidłowego funkcjonowania jelit są właściwe proporcje między drobnoustrojami korzystnymi dla organizmu a mikroflorą patogenną zasiedlającą jelita. Zaburzenie tych proporcji określane jest mianem dysbiozy jelitowej. Przewaga w jelitach Gram ujemnych beztlenowców (Enterobacteriaceae, Clostridium, Salmonella, Pseudomonas czy Shigella) obniża odpowiedź naturalnych mechanizmów obronnych organizmu i przyczynia się do wytwarzania endotoksyn o właściwościach prozapalnych. Natomiast bakterie z rodzaju Bacteroides, Firmicutes, Ruminococcus, Prevotella, Actinobacteria i Lactobacillus zaliczane są do korzystnych bakterii jelitowych i sprzyjają zachowaniu równowagi mikrobioty.

Czytaj więcej: Prawidłowa mikrobiota – czy nasze zdrowie rzeczywiście ma początek w jelitach?

Rola probiotyków w łagodzeniu objawów i wspieraniu leczenia wrzodziejącego jelita

W zapobieganiu oraz w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego w okresie remisji duże znaczenie przypisuje się żywności bogatej w błonnik pokarmowy, produkty kiszone, napoje mleczne fermentowane czyli żywności prebiotycznej oraz probiotycznej, która korzystnie wpływa na namnażanie się naturalnej mikroflory jelitowej.

Modyfikacja ekosystemu jelitowego i przywrócenie równowagi mikrobiologicznej w jelitach uznawane jest za skuteczną formę terapii wspomagającej leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. W fazie remisji, dobrze jest zdecydować się na suplementację dobrej jakości preparatem probiotycznym, w którym kompozycja kilku szczepów probiotycznych odzwierciedla naszą naturalną mikrobiotę jelit i lepiej współpracuje z bakteriami jelitowymi. Przy osłabionej pracy układu pokarmowego i osłabionej odporności lepiej jest wybierać probiotyki wieloszczepowe.

Szczep probiotyczny w preparacie musi być opisany 3-członową nazwą, aby spełniał wymogi wysokiej jakości probiotyku. Dobrej jakości probiotykami o udokumentowanej badaniami skuteczności są probiotyki Vivomixx. Zawierają bardzo wysokie stężenie dobroczynnych bakterii (450 miliardów w 1 saszetce i 112 miliardów w 1 kapsułce).

W większości preparatów probiotycznych jest od 1 do 10 miliardów bakterii. Vivomixx jest mieszanką wielu różnych rodzajów, gatunków i szczepów bakterii. Taką różnorodność trudno znaleźć w innych preparatach probiotycznych. Odbudowa śluzówki jelitowej i prawidłowej mikrobioty to dłuższy proces, dlatego należy wykazać cierpliwość i nie oczekiwać natychmiastowej poprawy.

Przy kompleksowym podejściu do leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, a więc także z koniecznym uwzględnieniem korekty stylu życia i zwyczajów/nawyków żywieniowych, można oczekiwać w dłuższej perspektywie znaczącej poprawy stanu jelit.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – jadłospis pod ścisłą kontrolą

Codzienny jadłospis powinien bazować na produktach jak najmniej przetworzonych, naturalnych i świeżych. Powinien składać się z różnorodnych produktów:

  • warzywa i owoce,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe,
  • orzechy,
  • fermentowane produkty mleczne,
  • jaja,
  • ryby,
  • chude mięso,
  • oleje roślinne.

Konieczne jest zadbanie o odpowiednią suplementację witaminy D3 i K2 (Mk-7), monitorowanie poziomu wapnia i żelaza we krwi. Także suplementacja dobrej jakości kwasami omega-3 z ryb (kwasy EPA i DHA) jest wskazana, ze względu na ich działanie przeciwzapalne i udział w budowie komórek nerwowych, co także ma wpływ na pracę układu nerwowego (łagodzenie objawów depresji czyli stresu).

Jakie błędy żywieniowe mogą przyczyniać się do rozwoju chorób zapalnych jelit

Podstawowymi błędami są:

  • monotonia diety czyli mała różnorodność produktów,
  • rezygnacja ze świeżych warzyw i owoców,
  • nadmiar gotowej, wysokoprzetworzonej żywności o niskiej wartości odżywczej a wysokiej kaloryczności,
  • alkohol: zwiększa ryzyko uszkodzeń błony śluzowej jelita, krwawień i owrzodzeń, a także predysponuje do rozwoju raka jelita grubego, dlatego jest przeciwwskazany w stanach zapalnych śluzówki żołądka i jelit.

Czego unikać w diecie przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego?

Żywność pakowana, puszkowana i suszona na ogół zawiera konserwanty, poprawiacze smaku, substancje koloryzujące itd. Nadmiar tych substancji w żywności może się przyczyniać zarówno do złego trawienia jak i do alergicznego oddziaływania na układ pokarmowy i cały organizm. Lista przykładów żywności wysokoprzetworzonej jest bardzo długa, ale do kluczowych należą dania:

  • fast food, w tym mrożona pizza z supermarketu, frytki, hamburgery, chipsy,
  • przekąski w postaci słodyczy: (batony, czekoladki, syropy),
  • ciastka i ciasta przemysłowe – źródła m.in. cukru i tłuszczów trans,
  • wszelkie napoje ze słodkimi syropami, w tym syropem glukozowo-fruktozowym. Dobrze jest prześledzić skład napojów energetycznych i zobaczyć jak wiele składników chemii spożywczej zawierają,
  • smażone dania mięsne, zwłaszcza z aromatami dymu wędzarniczego,
  • zbyt słone i zbyt ostre potrawy działają drażniąco na błonę śluzową układu pokarmowego,
  • nadmiar pszenicy w diecie może być przyczyną nadwrażliwości na gluten, a wtedy działa prozapalnie na śluzówkę jelit.

Nie bez znaczenia są pory posiłków. Brak śniadań i długie przegładzanie się, a później, zwłaszcza wieczorem, nadrabianie dużymi porcjami jest obciążeniem dla całego układu pokarmowego, utrudnia trawienie i kontrolę nad ilością oraz jakością tego, co zjadamy.

Także jedzenie w pośpiechu, w biegu, nie sprzyja dobremu trawieniu. Jedzenie wymaga spokojnego gryzienia i żucia, ponieważ żołądek i jelita nie mają zębów. Źle strawione pokarmy mogą oddziaływać prozapalnie i toksycznie na jelita a w konsekwencji na cały organizm.

Bibliografia:

  • Davy C M Rapozo i wsp., Diet and microbiota in inflammatory bowel disease: The gut in disharmony, World J Gastroenterol.; 2017. 28, 23(12), 2124–2140.
  • Bartnik W.: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna. Przewodnik dla
    lekarzy i pacjentów. Warszawa; 2011.
  • Levy M. i wsp.: Dysbiosis and the immune system. Nat Rev Immunol.; 2017. 17 (4), 219-232.
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa); A. Mokrowiecka, Oddział Kliniczny Gastroenterologii Ogólnej i Onkologicznej Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 1 im. Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
  • Szpital Uniwersytecki w Krakowie, Dieta we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego
  • J. Przybyłowska, www.dietetykametaboliczna.com