Choroba Leśniowskiego – Crohna: dieta i probiotyki




W Polsce podobnie jak w innych krajach wysokorozwiniętych wzrasta liczba zachorowań na choroby zapalne jelit. Dane brytyjskie wskazują na podwajanie się liczby chorych co dekadę. Choroba Leśniowskiego – Crohna    jest zaliczana do przewlekłych nieswoistych zapaleń jelit i charakteryzuje się ogniskowym zapaleniem ściany jelita. Dokładna i jednoznaczna przyczyna choroby nie jest znana. Można zapobiegać jej nawrotom poprzez przestrzeganie zaleconego leczenia, odpowiedniej diety i dbałości o prawidłową mikrobiotę jelitową.

Czym charakteryzuje się choroba Leśniowskiego – Crohna?

Charakterystyczne dla tej choroby jest objęcie procesem zapalnym całej grubości ściany jelita, nie tylko błony śluzowej i nie w  sposób ciągły, jak ma to miejsce w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, ale ogniskowo. Oznacza to, że zapalenie obejmuje tylko wybrane odcinki układu pokarmowego, inne pozostawiając bez oznak choroby. Może wystąpić w każdym wieku, ale najczęściej  diagnozuje się ją u osób młodych między 15 a 30 rokiem życia. Proces zapalny może dotyczyć każdego  odcinka przewodu pokarmowego, ale najczęściej lokalizuje się w końcowej części  jelita cienkiego (jelito kręte)i początkowym odcinku jelita grubego.

Jakie są przyczyny powstawania choroby Leśniowskiego – Crohna  ?

Wśród mechanizmów powstawania choroby Crohna wymienia się 3 główne czynniki: podatność genetyczną, mikroflorę jelitową i odpowiedź immunologiczną błony śluzowej jelit. Choroba rozwija się, gdy u podatnych osób wystąpi upośledzenie mechanizmów odpowiedzi immunologicznej. Czynnikiem bezpośrednim może być nagły spadek odporności wywołany chorobą wirusową czy bakteryjną. Spadek odporności może być wzmacniany długotrwałym nadmiernym stresem, częstym leczeniem infekcji antybiotykami, złym stanem śluzówki jelit i mikrobioty jelitowej. Z pewnością  musi nastąpić kombinacja kilku czynników aby doszło do rozwoju choroby. W każdej chorobie jelit, odpowiednia dieta jest kluczowa dla wyeliminowania przynajmniej części przyczyn choroby i złagodzenia dolegliwości. Konieczna jest diagnostyka w kierunku tolerancji glutenu, który może się okazać kluczowym czynnikiem prozapalnym.

W zdrowym układzie pokarmowym trawienie przebiega na tyle dobrze, że nadmiernie duże cząstki nie mogą przekroczyć bariery jelitowej i dostać się do krwioobiegu. W jelicie o zwiększonej przepuszczalności (rozluźnienie ścisłych połączeń między komórkami nabłonka jelitowego)
i rozregulowanym systemie immunologicznym, wchłanianie większych niż normalnie cząstek znacznie się zwiększa. Jeżeli naużywane są leki hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku, wtedy białka, w tym gluten nie są trawione dobrze, co zwłaszcza u osoby ze skłonnością do alergii jest czynnikiem prozapalnym. Układ odpornościowy reaguje na niestrawione dobrze cząstki  jak na obce antygeny, co jest przyczyną stanów zapalnych w śluzówce jelita, a stan zapalny z czasem może objąć także ścianę jelita, jak to ma miejsce w przypadku choroby Crohna. Jeżeli w diecie jest dużo żywności fast food jak hamburgery, frytki, dużo mięsa, serów, mleka, a mało błonnika i produktów roślinnych, zaleganie mas kałowych w jelicie grubym trwa znacznie dłużej (zamiast normalnych 12 godzin może trwać kilkadziesiąt godzin, kilka dni a nawet tygodni). Niestrawiony pokarm gnije i wytwarza toksyny. Dlatego tak ważne w diecie są produkty roślinne – źródło błonnika i pożywka dla dobrych bakterii probiotycznych, aby nie dochodziło do nadmiernego zalegania mas kałowych w jelicie grubym.

Objawy choroby Leśniowskiego – Crohna

Wśród objawów tej choroby występuje biegunka, krew w stolcu, ropnie okołoodbytnicze, bóle brzucha, wzdęcia, czasem zaparcia oraz utrata masy ciała. Objawom może towarzyszyć gorączka i osłabienie organizmu oraz zmiany skórne i wiele innych powikłań.

Mikrobiota jelitowa wśród głównych przyczyn nieswoistych stanów zapalnych jelit

Stan jelit oraz skład mikrobioty jelitowej jest kluczowy dla prawidłowego trawienia i wchłaniania składników odżywczych. U osób zmagających się ze stanami zapalnymi jelit występuje ryzyko niedoborów składników mineralnych takich jak wapń, żelazo, cynk, selen.  Ponadto, przy braku dobrej diagnozy w kierunku celiakii lub nadwrażliwości na gluten, która może towarzyszyć stanom  zapalnym jelit albo być ich podstawową przyczyną, z całą pewnością wchłanianie będzie gorsze.

Jednym z powszechnych problemów jelitowych jest rozrost drożdżaka Candida albicans, który jest przyczyną grzybic i wielu innych dolegliwości. Przy osłabionej odporności i niedoborze dobrych bakterii jelitowych oraz diecie bogatej w cukier, pszenicę i nabiał rozmnaża się w nadmiarze. Także u osób z chorobą Leśniowskiego – Crohna   jest to częsty problem. Drożdżak z rodzaju Candida lubi cukier, pszenicę, drożdże piekarnicze i produkty mleczne, dlatego konieczna jest modyfikacja diety u osób z grzybicą i stanami zapalnymi jelit. Wskazana jest suplementacja dobrej jakości preparatem probiotycznym, aby zrównoważyć skład mikrobioty jelitowej, ale nie w fazie zaostrzenia choroby.

W nieswoistych stanach zapalnych jelit zauważa się zmniejszenie liczebności gatunków bakterii jelitowych z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus. Leczenie tymi probiotykami  łagodzi objawy, ale tylko w stadium wyciszenia, gdy objawy są mniej dokuczliwe. Gdy objawy choroby wrócą do stanu zaostrzenia następuje nadmierny rozrost populacji obu rodzajów tych bakterii probiotycznych co jeszcze zaostrza dolegliwości. Konieczne są dalsze badania nad tym zjawiskiem.

W badaniu z 2016 r. zidentyfikowano u osób z chorobą Leśniowskiego – Crohna   podejrzaną biowarstwę, w skład której  wchodzą drożdże Candida tropicalis i dwie bakterie: Serratia marcescens i E. coli. Biowarstwa jest bardzo trwała, na podobieństwo porostów. Jest odporna na kwasy, antybiotyki czy odwodnienie. Może to być jeden z kierunków wyjaśniania przyczyn tej choroby.
U pacjentów z ostrą fazą nieswoistego zapalenia jelit, czyli także u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, zauważono drastyczny spadek udziału bakterii jelitowej Faecalibacterium prausnitzii. Jest to ważna bakteria dla zrównoważenia flory jelitowej i przypuszcza się, że może mieć istotny udział w przyszłych terapiach obu chorób.

Wspieranie leczenia  – zasady diety  i stylu życia w chorobie Leśniowskiego – Crohna

W fazie remisji (wyciszenia objawów) choroby:

  • Bardzo ważne jest aby bez porozumienia z lekarzem nie odstawiać leków, nawet jeśli objawy choroby dawno już ustąpiły. Przewlekłe leczenie w okresie remisji jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania nawrotom.
  • Nie można też zaniedbywać regularnych badań kontrolnych, aby monitorować ewentualne działania uboczne leków.
  • Konieczne jest zadbanie o odpowiednią suplementację witaminy D3 i K2 (Mk-7), monitorowanie poziomu wapnia, żelaza, cynku i selenu we krwi. Także suplementacja dobrej jakości kwasami omega-3 z ryb (kwasy EPA i DHA) jest wskazana, ze względu na ich działanie przeciwzapalne i udział w budowie komórek nerwowych, co także ma wpływ na pracę układu nerwowego (łagodzenie objawów depresji czyli stresu).
  • Oprócz uzupełniania niedoborów ważne są codzienne nawyki żywieniowe, jakość produktów spożywczych, umiejętność odpoczywania i wyciszania się, odpowiednia ilość snu, zasypianie zgodnie z naturalnym rytmem dzień – noc. Nadmiar bodźców jest stresem dla organizmu, a stres jest jedną z przyczyn stanów zapalnych jelit.
    W fazie remisji dieta powinna być taka jak u zdrowej osoby, ale to nie oznacza, że można jeść byle co.
  • Najważniejsze jest aby nie jeść produktów wysokoprzetworzonych i żywności fast food, żywności konserwowanej z puszek, produktów z dodanym glutaminianem sodu, zrezygnować z przemysłowych wędlin, gotowych sosów, keczupów, musztardy, nie pić słodkich napojów gazowanych, unikać cukru, białego pieczywa, zrezygnować
    z mleka a może w całości z produktów mlecznych (warto zrobić test MRT na nadwrażliwości pokarmowe – test bada odpowiedź układu odpornościowego na 150 produktów i konserwanty oraz nadmiar drożdżaka Candida albicans). Dobrze jest sprawdzić jaka jest tolerancja glutenu – można zrobić badanie genetyczne.
  • To co koniecznie powinno być w diecie to źródła antyoksydantów i błonnika – różnorodne świeże warzywa, świeże (nie suszone) owoce, kasze, soczewica, ciecierzyca, siemię lniane (może być zmielone), zmielone nasiona, orzechy – można je dodawać do sałatek, potraw – zmielone lepiej się trawią. Ważne jest, aby zjadać co dzień oprócz surówek, ciepłe, gotowane lub zapiekane potrawy o łagodnym smaku – wpływają korzystnie na śluzówkę jelit. Konieczne jest unikanie alkoholu, a zwłaszcza piwa i wina musującego oraz palenia papierosów.W stanach zaostrzenia, w ostrym rzucie choroby może być konieczne żywienie enteralne czyli dojelitowe przez kilka tygodni. Przechodząc do zróżnicowanej diety, należy unikać wszystkich produktów mlecznych i sojowych, potraw z dużą ilością błonnika, pieczywa z glutenem i razowego, warzyw strączkowych, surowych warzyw, kapusty w każdej postaci czyli też kiszonej, owoców pestkowych, bardzo słonych i ostrych potraw, a w żadnym wypadku nie można jeść smażonego mięsa i wędlin typu smażona/grillowana kiełbasa, jajecznicy na boczku, kotletów, hamburgerów, frytek, chipsów. Korzystniejsze będą potrawy półpłynne jak zupy krem z dodatkiem oliwy z oliwek, puree warzywno – ryżowe, gotowana ryba – nie będą podrażniać jelit. Bardzo ważne jest uzupełnianie płynów, aby zapobiec odwodnieniu przy nasileniu biegunek. Można pić ciepłą wodę z cytryną (jeden-dwa plasterki – nie z całą cytryną), słabe napary herbatek ziołowych (nie miętę), różne wody mineralne (niegazowane), słabe napary herbaty, którą nie należy popijać posiłków.  W stanach zaostrzenia, ale także w stanach remisji choroby należy całkowicie
    zrezygnować z palenia papierosów i picia alkoholu

Wspomaganie leczenia: prebiotyki i probiotyki w chorobie Leśniowskiego – Crohna

Składniki diety wspomagające rozwój dobrych bakterii jelitowych czyli prebiotyków to frakcje rozpuszczalne błonnika pokarmowego jak inulina, fruktooligosacharyny, galaktozy. Ulegają znikomemu trawieniu enzymatycznemu w jelicie cienkim, natomiast w jelicie grubym są trawione przez bakterie probiotyczne, które dzięki temu mogą się namnażać, a w efekcie trawienia powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe m.in. kwas mlekowy i masłowy – bardzo korzystne dla nabłonka jelita grubego. W fazie wyciszenia choroby korzystne jest zastosowanie preparatów probiotycznych  szczepu Lactobacillus rhamnosus i L. plantarum, dla wzmocnienia populacji dobrych bakterii jelitowych, ale z dietą muszą być dostarczane prebiotyki. Nawet w fazie zaostrzenia choroby można zjadać papki z ryżu, gotowanej marchwi i pieczonego jabłka lub banana – źródła inuliny.  Można dodawać świeżo zmielone siemię lniane do potraw, albo pić wywar ze zmielonego siemienia.

Probiotyki w fazie remisji choroby Leśniowskiego – Crohna 

W fazie remisji, wskazana jest suplementacja probiotyczna, aby przyspieszyć odbudowę prawidłowej mikrobioty i zapobiec ponownemu zaostrzeniu choroby.  Kompozycja kilku szczepów probiotycznych lepiej odzwierciedla naszą naturalną mikrobiotę jelit i lepiej współpracuje  z bakteriami  jelitowymi. Probiotyki monoszczepowe częściej są stosowane w lekkich dolegliwościach i doraźnie. Przy osłabionej pracy jelit i osłabionej odporności lepiej jest wybierać probiotyki wieloszczepowe. Szczep probiotyczny w preparacie musi być opisany 3-członową nazwą, aby spełniał wymogi wysokiej jakości probiotyku. Dobrej jakości probiotykami o udokumentowanej badaniami skuteczności są probiotyki Vivomixx. Zawierają bardzo wysokie stężenie dobroczynnych bakterii (450 miliardów w 1 saszetce i 112 miliardów w 1 kapsułce). W większości  preparatów probiotycznych jest od 1 do 10 miliardów bakterii. Vivomixx jest mieszanką wielu różnych rodzajów, gatunków i szczepów bakterii. Taką różnorodność trudno znaleźć w innych preparatach probiotycznych. Odbudowa śluzówki jelitowej i prawidłowej mikrobioty to dłuższy proces, dlatego należy wykazać cierpliwość i nie oczekiwać natychmiastowej poprawy. Przy wieloczynnikowym podejściu do leczenia choroby Leśniowskiego – Crohna  , z koniecznym uwzględnieniem korekty stylu życia i zwyczajów/nawyków żywieniowych, można oczekiwać w dłuższej perspektywie znaczącej poprawy.

Bibliografia:

  1. Journal of Clinical Gastroenterology: September 2008 – Volume 42 – Issue – p S144-S147: Rodrigue MD; Chamaillard, Mathias PhD; Danese, Silvio MD, PhD, Innate Immunity in Crohn’s Disease: The Reverse Side of the Medal
  2. pl Gastrologia Choroba Leśniowskiego i Crohna, dr n. med. Anna Mokrowiecka
  3. “mBio”, 7, no 5, Nov. 2016; G. Horau i in. Bacteriome and Mycobiome Interactions Underscore Microbial Dysbiosis in Familial Crohn’s Disease
  4. Burda Media, 2018 “Oswoić alergie” Dr n.med. Danuta Myłek