Probiotyki a prebiotyki




Rozwój mikrobioty jelitowej rozpoczyna się w chwili narodzin i kształtuje do drugiego roku życia. Jej skład w ciągu życia może ulegać zmianom w wyniku wielu czynników, np. diety, stylu życia, stosowanej antybiotykoterapii.  Zaburzenia liczebności i składu mikrobioty mogą prowadzić do niedoborów witamin, upośledzać przyswajanie składników odżywczych, zwiększać stężenie „złego” cholesterolu LDL, przyczyniać się do spadku odporności, obniżenia nastroju i pogorszenia funkcji poznawczych. Probiotyki pomagają przywrócić równowagę mikroflory przewodu pokarmowego i zapobiegają dolegliwościom związanym z dysbiozą. Prebiotyki są ich sprzymierzeńcami – stanowią pożywkę dla probiotyku (najczęściej w postaci wielocukru) oraz wspierają rozwój prawidłowej mikrobioty jelitowej.

Prawidłowa mikrobiota – warunek zdrowia

Jelita człowieka zasiedlają biliony mikroorganizmów, nazywane ogólnie mikrobiotą. Należą do nich bakterie, wirusy i eukariota. Mikroorganizmami eukariotycznymi (czyli zbudowanymi z komórek posiadających jądro komórkowe) są np. grzyby.

Mikrobiota przewodu pokarmowego uczestniczy w wytwarzaniu biotyny i kwasu foliowego, wspiera wchłanianie magnezu, wapnia i żelaza. Bakterie jelitowe wpływają na efektywniejsze przyswajanie energii, ponieważ rozkładają cukry złożone pochodzenia roślinnego (nieprzyswajalne w postaci pierwotnej dla człowieka). Mikroflora przewodu pokarmowego bierze udział w produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które są źródłem energii dla komórek nabłonka jelitowego. Mikrobiota jelit działa przeciwzapalnie (hamuje wytwarzanie substancji prozapalnych), wspiera ciągłość bariery śluzówkowej, chroni przed toksynami i bakteriami patogennymi.

Dysbioza, czyli zaburzenia (ilościowe i jakościowe) w składzie mikrobioty jelitowej, mogą prowadzić do rozwoju wielu chorób, m.in. biegunki podróżnych, biegunki związanej z antybiotykoterapią, choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącego zaplenia jelita grubego, zespołu jelita drażliwego, chorób alergicznych, cukrzycy i otyłości.

Prebiotyk – wsparcie dla probiotyku

Szacuje się, że mikroorganizmy, które zasiedlają nasze jelita, należą do 45 rodzajów i ponad 1500 gatunków. Mikrobiota jelitowa jest wyjątkowo liczna i zróżnicowana, jednak jej prawidłowy, zrównoważony skład może ulec zmianie pod wpływem wielu czynników – jednym z nich jest dieta. Produkty żywnościowe, które zawierają prebiotyki, pobudzają wzrost i rozwój mikroorganizmów korzystnych dla zdrowia oraz pomagają zmniejszyć liczbę bakterii szkodliwych.

Substancje o właściwościach prebiotycznych wpływają również na obniżenie pH treści jelitowej, są odporne na działanie enzymów przewodu pokarmowego i nie ulegają wchłanianiu w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Prebiotyki powinny stanowić pożywkę dla mikroorganizmów pożytecznych (przynajmniej dla jednego gatunku).

Zatem rozwój prawidłowej flory probiotycznej w znacznym stopniu zależy od dostępności prebiotyków. Do najczęściej stosowanych prebiotyków należą oligosacharydy pochodzenia roślinnego: inulina i oligofruktoza. Znaleźć je można m.in. w bananach, pszenicy, jęczmieniu, cykorii, czosnku, cebuli, szparagach i mniszku lekarskim.

Bibliografia:

Rakowska M., Lichosik M., Kacik J. et al. Wpływ mikrobioty na zdrowie człowieka. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2016; 12 (4): 404–412.

Śliżewska K., Nowak A., Barczyńska R. et al. Prebiotyki – definicja, właściwości i zastosowanie w przemyśle. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 2013; 1 (86): 5–20.

Lewandowicz M., Kulczyński B., Rzeźnik M. Znaczenie probiotyków w żywieniu osób starszych. Postępy Dietetyki w Geriatrii i Gerontologii 2016; 1:15–22.

Mojka K. Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje. Problemy Higieny i Epidemiologii 2014, 95(3): 541–549.

Szajewska H. Probiotyki – aktualny stan wiedzy i zalecenia dla praktyki klinicznej. Medycyna Praktyczna 2017; 7-8: 19–37.

Cukrowska B. Jelita jako główny narząd układu odpornościowego. Żywność dla zdrowia 2012; 17: 8-11.

Winiarz D., Domańska K., Paluch K. et al. Probiotyki a zdrowie – dziś i jutro. Biuletyn Wydziału Farmacji WUM 2017; 10, 86–94.

Zaremba A. Dobrodziejstwa probiotyków i prebiotyków oraz ich naturalne źródła. Świat Przemysłu Farmacutycznego 2015; 2: 58–63.

Szajewska H. Praktyczne zastosowanie probiotyków. Gastroenterologia Kliniczna 2014; 6 (1): 16–23.